Kumaş maliyet hesabı, "iplik kilo fiyatı × kullanılan kilo" formülüne sığmaz. Ortada birden fazla parametre, üç dört proses adımı, en az iki tane fire kaynağı ve genelde unutulan bir genel gider yükü vardır. Bu yazıda bir standart kumaş için baştan sona maliyet kurmanın iskeletini paylaşıyoruz.
1. İplik maliyetinden başla
Her kumaşın iki bileşeni olur: çözgü ipliği ve atkı ipliği. Bazılarında karışım var, bazılarında tek lif.
- Çözgü ipliği: İplik fiyatı (₺/kg) × bir metre kumaşta tüketilen çözgü ipliği miktarı (kg/m).
- Atkı ipliği: İplik fiyatı (₺/kg) × bir metre kumaşta tüketilen atkı ipliği miktarı (kg/m).
Tüketim miktarını teknik formül ile (iplik numarası, sıklık, en) hesaplayabilir veya elinizdeki örnek kumaşın laboratuvar testleriyle ölçtürebilirsiniz. FabriqCost bu işi otomatik yapar.
2. Hammadde fireini ekle
İplik bobinden tezgâha taşınırken kayıplar yaşar: kopma, dolama hatası, kalite redleri. Tipik aralıklar:
- Pamuk dokumada çözgü firesi: %3 — 6
- Atkı firesi (mekikli): %2 — 4
- Hava jetli tezgâhta atkı firesi: %4 — 7
"Fire payını eklemek, "kötümser olmak" değil, gerçekçi olmaktır."
3. Proses maliyetlerini katla
Ham kumaşın bitmiş kumaşa dönüşmesi için proses zincirinden geçmesi gerekir. Her adımın maliyeti farklıdır.
- Haşıllama / hazırlama: Çözgü hazırlığında haşıl tutulduysa ek maliyet.
- Dokuma / örme: Tezgâh saati maliyeti × bir metre üretmek için gereken saat.
- Ön terbiye: Yıkama, ağartma, merserizasyon.
- Boyama: Renk, konsantrasyon ve metoda göre değişir; en sapmalı maliyet kalemidir.
- Bitim (Apre): Yumuşatma, su geçirmezlik, ütüleme, kalandırlama.
Çoğu atölye, dokuma sonrası proseslerde boyamayı tek bir sabit fiyat olarak alır. Halbuki boyama, renk ve metoda göre 3-4 katı oynayabilir. Reaktif boyama ile küp boyama, pigment boyama ile reçinemli boyama tamamen farklı maliyet sınıflarındadır.
4. Proses firesini ekle
Ham kumaş 100 metre çıkmışsa, finiş sonrası elinizde 92-95 metre kalır. Çekme, kenar kesimi, kalite redleri. Proses firesi tipik olarak %5 — %10 bandındadır. Bu fireyi de metre maliyetine yedirin.
5. Genel giderleri payla
Üretim doğrudan maliyeti dışında, atölyenin yaşaması için ödenen sabit giderler var: kira, yönetim, depo, elektrik aboneliği, sigorta. Bu giderler aylık toplam üretim metresine bölünür ve birim başına bir genel gider yükü (overhead) olarak eklenir.
Tipik bir orta ölçekli atölye için bu yük metre başına ₺ 0,80 — 2,50 arasında değişir. Çok küçük çalışan, çok özelleşmiş üretim yapan atölyelerde 5 TL'ye kadar çıkabilir.
6. Marjı koy
Maliyet hesabı bittiğinde önünüze çıkan rakam satış fiyatı değildir. Üzerine markaj eklemeniz gerekir. Tekstilde tipik markaj aralıkları:
- İhracat dokuma: %15 — 25
- İç pazar marka satışı: %25 — 40
- Özel sipariş / küçük seri: %35 — 60
Örnek bir hesap
Bir pamuk gabardin, Ne 30/2 çözgü, Ne 24/1 atkı, 150 cm en, 220 g/m², orta yoğunlukta boyama:
- İplik maliyeti: ₺ 7,40 / m
- Hammadde firesi (%5): ₺ 0,37
- Dokuma: ₺ 1,80 / m
- Ön terbiye + boyama: ₺ 3,20 / m
- Apre: ₺ 0,90 / m
- Proses firesi (%7): ₺ 0,93
- Genel gider yükü: ₺ 1,40 / m
Toplam maliyet: ₺ 16,00 / m. %25 markaj ile satış fiyatı: ₺ 20,00 / m.
FabriqCost'ta yukarıdaki tüm kalemler sıralı alanlar hâlinde tutulur. Bir iplik fiyatı değiştiğinde, o iplikle üretilen tüm kumaşların maliyeti anında yeniden hesaplanır. Bir tıkla PDF maliyet kartı çıkartılır, müşterinize gönderilir.
Son söz
Maliyet hesabı, atölyenin en disiplin gerektiren ama en geri dönüşlü çalışmasıdır. Bir kalemin %1'i bile sürekli yanlış girilirse, aylık binlerce metrede ciddi marj kaybı yaratır. Disiplinli veri, disiplinli kâr getirir.
