Iplik kalınlığını sayıyla anlatmak ilk bakışta basit gibi durur — ama dünya, üzerinde anlaşamadığımız onlarca standart üretmiştir. Bir Avrupa atölyesi Nm der, bir Amerikan tedarikçisi Ne'de ısrarcıdır; ipek ve sentetik dünyası ise denye'de buluşur.
İki ana mantık: numara mı, tex mi?
Iplik kalınlığını ölçmenin iki temel yolu vardır:
- Numara (count) sistemleri: Belli bir ağırlıkta ipliğin kaç uzunluğa çekildiğini söyler. Sayı büyürse iplik incelir.
- Tex / denye sistemleri: Belli bir uzunluktaki ipliğin kaç gram olduğunu söyler. Sayı büyürse iplik kalınlaşır.
Sayı büyüdükçe iplik ince oluyorsa, sistem numara'dır (Nm, Ne, Nw). Sayı büyüdükçe iplik kalın oluyorsa, sistem tex mantığındadır (tex, denye).
Yaygın sistemler
Nm — Metrik Numara
1 gram ipliğin kaç metre çekildiğini söyler. Pamuk, yün, viskon ve karışım ipliklerde Avrupa'da yaygın. Ne 40/1 dediğinizde "1 gram ipliği 40 metre uzunluğunda" anlamına gelir.
Ne — İngiliz Pamuk Numarası
840 yardalık hank'lerin 1 pound'da kaç tane çıktığını ifade eder. Amerika ve İngiltere'de pamuk için standarttır. Ne 30/1, Ne 40/1 gibi.
Denye (den)
9.000 metre ipliğin gramını söyler. İpek için tarihsel olarak kullanılmış, bugün polyester, naylon ve filament iplikler için standarttır. Tayt, çorap ve filament kumaşların etiketinde sık görülür. (Örneğin "70 denye polyester".)
Tex
1.000 metre ipliğin gramı. SI ile uyumlu, modern bir sistemdir. Endüstride hesap kolaylığı için tercih edilir.
Çevirim formülleri
Üç ana çevirim sık karşımıza çıkar:
- Ne → Nm: Nm = Ne × 1,693
- Nm → tex: tex = 1.000 / Nm
- tex → denye: denye = tex × 9
Bir formül ezberlemek yerine, mantığı kavra: numara sistemleri "kaç uzun", tex sistemleri "kaç ağır" diye sorar.
Katlı iplikler
Bir iplik tek katlı (örneğin 30/1) olabileceği gibi, iki ya da daha fazla katın bir araya bükülmesiyle de kullanılabilir (30/2, 40/3). Katlı iplikler genelde daha mukavemetli, daha dengeli ve sıklıkla daha pahalıdır.
Tedarikçi "30 numara" derken hangi sistemi kastettiğini her zaman doğrulayın. Avrupa'da Nm, Türkiye'de pamukta sıklıkla Ne kullanılır. Bir sayı, iki dünya.
Pratikte ne işe yarar?
İplik numarası, kumaşın gramajını, dayanıklılığını ve tutumunu öngörmenizi sağlar. Maliyet hesaplamasında ise iplik fiyatının metre başına dönüşümünü doğru yapmak için numara doğru girilmiş olmalıdır.
FabriqCost'ta çözgü ve atkı için ayrı ayrı iplik numarası girilebilir. Karışım ipliklerde her bileşen için ek bir yüzde alanı tutulur. Doğru numara, doğru maliyet getirir.
