Bir kumaşı eline aldığında ona kim olduğunu soruyorsun aslında. Kim olduğu sorusu da, hangi yönden geldiğini anlamakla başlar: çözgü mü, atkı mı? Bu iki kelime, tezgâhın anlattığı tüm hikâyenin başlığıdır.
Çözgü: tezgâhın boyu
Çözgü iplikleri, dokuma tezgâhının uzunluğuna yerleştirilir. Önceden hazırlanır, gerilir ve sabitlenir. Kumaşın iskeleti sayılır: dayanıklılık, dökümlülük ve eninin sabitliği büyük oranda çözgüden gelir.
Çözgü ipliği, gerilime karşı dayanıklı olmak zorundadır. Bu yüzden genellikle kıvrımlı, bükümlü ve mukavemetli iplikler tercih edilir. Pamuk çözgülerde ek bir haşıl işlemi bile uygulanır — iplik, dokuma sırasında kopmasın diye nişasta veya sentetik bir katmanla güçlendirilir.
Atkı: tezgâhın eni
Atkı ipliği ise mekikle (veya su, hava, kanca jetleriyle) ileri-geri taşınır; çözgüye dik olarak işler. Kumaşın yumuşaklığı, hacmi ve estetik özelliklerinin büyük kısmı atkı ile belirlenir. Atkı ipliği daha rahat, daha yumuşak, hatta kabarık olabilir; çünkü taşıyıcı değil, dolduran taraftır.
"Çözgü iskelet, atkı et. Kumaş bu ikisinin denkleminden çıkar."
Çözgü her zaman makinenin boyu, atkı her zaman eni. Bir top kumaşı açtığında uzun kenara paralel olanlar çözgü, kısa kenara paralel olanlar atkıdır.
İplik numarası ve sıklık
Bir kumaşı tanımlarken yalnızca "çözgü/atkı" demek yetmez. İplik numarası (örneğin Ne 30/1) ve sıklık (cm'deki tel sayısı, örneğin 42 × 36/cm) iki kritik parametre olarak ortaya çıkar.
- İplik numarası küçükse: iplik kalındır. (Bir gramın ne kadar metre çekildiği üzerine kuruludur.)
- Sıklık yüksekse: kumaş daha sıkı, daha mukavemetli ve daha az şeffaf olur.
- Çözgü sıklığı (warp count): kumaşın eninde 1 cm'de kaç adet çözgü ipliği olduğudur.
- Atkı sıklığı (weft count): kumaşın boyunda 1 cm'de kaç adet atkı ipliği olduğudur.
Üç temel dokuma örgüsü
Çözgü ve atkı birbirinin altından üstünden geçerken üç ana örgü tipi ortaya çıkar:
- Bezayağı (Plain): En basit ve en dengeli örgü. Bir altta, bir üstte. Patiska, popline gibi kumaşlar bu yapıdadır.
- Dimi (Twill): Çapraz çizgileri olan örgü. Kot pantolon, gabardin tipik örnekleridir. Daha esnek ve daha az kırışır.
- Saten: Uzun yüzlemeleri olan, parlak ve kayar tutumlu örgü. Saten ipek, saten polyester ürünler bu kategoridedir.
Pratik bir okuma alıştırması
Bir top kumaşı sergiden aldığında şu üç adımı uygula:
- Yönünü bul: Topun boyu çözgüdür. Eni atkı.
- Sıklığını oku: Bir cm karelik bir alana 8x lup ile bak; çözgü ve atkı tellerini ayrı ayrı say.
- Örgüyü tanı: Çizgi varsa muhtemelen dimi, parlak ve kayan ise saten, eşit dağılmış ise bezayağıdır.
Bu küçük disiplin, sahada kumaş seçerken size on dakika kazandırır. Müşteriyle aynı dili konuşmak için iyi bir başlangıç.
FabriqCost'ta her kumaş için çözgü ve atkı bilgileri ayrı satırlarda tutulur. İplik numarası (Nm/Ne) ve sıklık (per cm) alanları, birim maliyet hesabının temel girdileridir. Doğru veri, doğru rakam getirir.
